HSS Frezeler: Yüksek Hız Çeliğinin Talaşlı İmalattaki Doğru Kullanımı

HSS FREZELER

Giriş

Talaşlı imalatta freze seçimi yapılırken malzeme türü, tezgâh rijitliği ve kesme koşulları belirleyici rol oynar. Bu noktada HSS (High Speed Steel – Yüksek Hız Çeliği) frezeler, günümüzde hâlâ birçok uygulamada güvenilir ve ekonomik bir çözüm sunmaktadır. Ancak HSS frezeler sıklıkla karbür frezelerle karıştırılmakta ve bu durum yanlış takım seçimine yol açmaktadır. Bu yazıda HSS frezeler, üreticilerin teknik dokümantasyonları ve uygulama kılavuzları esas alınarak, genel ve doğru bir çerçevede ele alınacaktır.

HSS Frezelerin Temel Yapısı ve Özellikleri

HSS frezeler, yüksek alaşımlı çelik yapıları sayesinde:

• Yüksek tokluk,

• Darbeye karşı direnç,

• Termal kararlılık,

• Esnek kesme davranışı

sunar. Üretici teknik kılavuzlarında HSS’in en önemli avantajı olarak kırılmaya karşı dayanım ve titreşim toleransı öne çıkarılmaktadır.

HSS frezeler, özellikle:

• Düşük ve orta sertlikte çelikler,

• Yapısal çelikler,

• Alüminyum ve bakır alaşımları,

• Döküm türleri

gibi malzemelerde kontrollü ve güvenli talaş kaldırma imkânı sağlar.

HSS Frezeler Karbür Değildir

Üretici dokümanlarında net olarak vurgulanan önemli bir nokta şudur:HSS frezeler, karbür frezelerin alternatifi değil; farklı uygulama şartları için geliştirilmiş ayrı bir takım grubudur.

Temel farklar özetle:

• HSS frezeler daha düşük kesme hızlarında çalışır,

• Karbür frezelere göre çok daha tok yapıdadır,

• Titreşimli ve rijitliği düşük tezgâhlarda daha güvenlidir,

• Ani yüklenmelere karşı kırılma riski düşüktür.

Bu nedenle üreticiler, özellikle eski tip CNC’ler, üniversal tezgâhlar ve manuel frezelerde HSS frezeleri önermektedir.

Üretici Tavsiyelerine Göre Doğru Kullanım Alanları

Genel üretici önerileri doğrultusunda HSS frezeler şu durumlarda avantaj sağlar:

• Titreşim riski yüksek bağlamalar

• Derin kanal ve cep frezeleme

• Tek seferlik veya küçük seri üretimler

• Prototip ve bakım-onarım işleri

• Takım maliyetinin kritik olduğu uygulamalar

Bu tür uygulamalarda HSS frezeler, stabil kesme davranışı ile işlem güvenliğini artırır.

Kesme Parametreleri – Üretici Kılavuzlarına Dayalı Genel Değerler

Üreticilerin teknik tablolarında yer alan genel başlangıç parametreleri şu şekildedir:

Karbon çelikler (≤ 250 HB) için:

• Kesme hızı (Vc): 20 – 35 m/dk

• Diş başına ilerleme (fz): 0,02 – 0,08 mm

• Kesme derinliği (ap): 0,5 – 3 mm

• Yan kesme (ae): %10 – %30

Bu değerler, HSS frezelerin tokluğunu koruyarak aşırı ısınmayı önlemek amacıyla bilinçli olarak düşük–orta hız aralığında tutulur.

Kaplamalı HSS Frezeler

Üretici teknik literatürlerinde, kaplamalı HSS frezelerin:

• Aşınma direncini artırdığı,

• Sürtünmeyi azalttığı,

• Isı dağılımını iyileştirdiği

belirtilmektedir. Yaygın olarak kullanılan kaplamalar arasında:

• TiN,

• TiCN,

• AlTiN

bulunur. Kaplama seçimi, işlenen malzeme ve kesme süresine göre yapılmalıdır.

Sık Yapılan Teknik Hatalar

Üretici kılavuzlarında özellikle şu hatalara dikkat çekilir:

• HSS frezeyi karbür hızlarında çalıştırmak

• Yetersiz soğutma ile uzun süreli kesme yapmak

• Uygun olmayan ilerleme değerleri kullanmak

• Tezgâh rijitliği dikkate alınmadan parametre belirlemek

Bu hatalar, takım ömrünü ciddi şekilde düşürür.

Sonuç

HSS frezeler, doğru koşullarda kullanıldığında yüksek güvenilirlik, düşük maliyet ve stabil kesme performansı sunar. Üreticilerin teknik dokümanları açıkça göstermektedir ki HSS frezeler, özellikle titreşimli ve darbe riskli uygulamalarda hâlâ önemli bir yere sahiptir.

Karbür frezelerle kıyaslanmamalı, her takım türü kendi uygulama alanında değerlendirilmelidir.